محمد جواد ضرابيان (متولد:12/12/1302)

 محمد جواد ضرابيان نوازنده سنتور، نواساز وهنرآموز وآموزش سنتور نزد داريوش صفوت وآهنگسازي نزد محمد تقي مسعوديه وتجربه فراوان دركار گروهي وتدريس موسيقي كه ازآثاراو مي توان به كتاب«قطعاتي براي پيانو» و نوارهاي «نازنگاه »، «زيبا ترين» و«عطر سوسن»(با صداي عليرضا افتخاري) اشاره كرد.

                     تصنیف" كوچه سار شب" با صدای استاد شجریان 

                                             در آستان جانان  

صبحدم از عرش مي آمد خروشي، عشق گفت

قدسيان گويي كه شعر حافظ از  بر مي كنند

خواجه شمس الدين محمدبن محمد حافظ شيرازي، از بزرگترين شاعران نغزگوي ادبيات فارسي است. حافظ در اوايل قرن هشتم ه‍.ق- حدود سال 727- در شيراز ديده به جهان گشود. پدرش بهاءالدين، بازرگان و مادرش اهل كازرون بود. پس از مرگ پدر، شمس الدين كوچك نزد مادرش ماند و در سنين نوجواني به شغل نانوايي پرداخت. در همين دوران به كسب علم و دانش علاقه مند شد و به درس و مدرسه پرداخت. بعد از تحصيل علوم، زندگي او تغيير كرد و در جرگه طالبان علم درآمد و مجالس درس علماي بزرگ شيراز را درس كرد. او به تحقيق و مطالعه كتابهاي بزرگان آن روزگار- از قبيل كشاف زمخشري، مطالع الانظار قاضي بيضاوي و مفتاح العلوم سكاكي و امثال آنها- پرداخت. همچنين در مجالس درس قوام الدين ابوالبقاء عبدالله بن محمود بن حسن اصفهاني شيرازي نيز حضور داشت.

حافظ- همچنانكه از تخلص او برمي آيد- قرآن را از حفظ داشت و به چهارده شكل (قراآت هفتگانه) مي خواند. حافظ داراي زن و فرزندان بود. در غزلياتش به مرگ يكي از فرزندانش اشاره كرده است:

دلا ديدي كه آن فرزانه فرزند                  چه ديد اندر خم اين طاق رنگين؟

به جاي لوح سيمين در كنارش                فلك بر سر نهادش لوح سيمين

حافظ به سفر علاقه اي نداشت و چون دلبستگي خاصي به شيراز داشت تقريبا تا آخر عمر از شيراز خارج نشد و تنها يكبار به شهر يزد سفر كرد ولي به خاطر ملالت از يزد و يزديان به شيراز بازگشت:

دلم از وحشت زندان  سكندر بگرفت                    رخت بربندم و تا ملك سليمان بروم

همچنين به دعوت سلطان محمود دكني راهي دكن شد ولي در جزيره هرمز گرفتار طوفان گرديد و به همين دليل سفر خود را آغاز نكرده به پايان برد و به شيراز بازگشت.

حافظ مردي بود اديب، عالم به علوم ادبي و شرعي و آگاه از دقايق حكمي و حقايق عرفاني. استعداد خارق العاده او در تلفيق مضامين و آوردن صنايع گوناگون بياني در غزل او را سرآمد شاعران زمان خويش و حتي تمامي شاعران زبان فارسي كرده است. او بهترين غزليات مولوي، سعدي، كمال، اوحدي، خواجو و سلمان را استقبال كرده است اما ديوان او به قدري از بيتهاي بلند و غزليات عالي و مضمونهاي نو پر است كه اين تقليدها و تأثرها در ميان آنها كم و ناچيز مي نمايد. علاوه بر اين، مرتبه والاي او در تفكر عالي و حكمي و عرفاني و قدرتي كه در بيان آنها به فصيح ترين و خوش آهنگ ترين عبارات داشته، وي را به عنوان يكي از بزرگترين و تاثيرگذارترين شاعران ايران قرار داده و ديوانش را مورد قبول خاص و عام ساخته است.

اين نكته را نبايد فراموش كرد كه عهد حافظ با آخرين مراحل تحول زبان فارسي و فرهنگ اسلامي ايران مصادف بود. از اين روي زبان و انديشه او در مقايسه با استادان پيش از وي به ما نزديك تر است و به اين سبب است كه ما حافظ را بيشتر از شاعران خراسان و عراق درك مي كنيم و سخن او را بيشتر مي پذيريم.

از ديگر نكات اشعار او، توجه خاص او به استفاده از صنايع مختلف لفظي و معنوي است به نحوي كه كمتر بيتي از او مي توان يافت كه خالي از نقش و نگار صنايع باشد. اما چيره دستي او در به كار بردن الفاظ و صنايع به حدي است كه صنعت در سهولت سخن او اثري ندارد و كلام او را متكلف نمي نمايد.

برخلاف اطلاعات حافظ از دقايق عرفاني و اشارات مكرر او به نكات عرفاني، حافظ پيرو طريقتي خاص نبوده است بلكه به عقيده بسياري، خود او به تنها مراحل سلوك و كمال را طي كرده و به درجاتي نيز رسيده است.

ديوان كليات او مركب است از غزليات، چند قصيده، قطعه، رباعي و دو مثنوي كوتاه با نامهاي «آهوي وحشي» و «ساقي نامه».

ز نكات قابل توجه درباره ديوان حافظ، رواج "فال گرفتن"- تفأل- از آن است كه سنتي تازه نيست و از ديرباز درميان آشنايان شعر او متداول بوده است و چون در هر غزلي از ديوان حافظ مي توان- به هر تأويل و توجيه- بيتي را حسب حال فال گيرنده يافت،   او را «لسان الغيب» لقب داده اند.

حافظ با توان شاعري بسيار داستان‌هاي قرآني را با اشاره‌هاي ظريف در شعرش بيان مي‌كند اما به واقع او ناظم شعر نيست كه به بيان روايي داستان بپردازد بلكه شاعري تواناست كه با تخييل و شناخت عميق بسياري از مسايل قرآني و اجتماعي را در قالب شعرارائه مي‌دهد.
نگاه حافظ به جهان هستي نگاهي فراگير است به گونه‌اي كه تمام مسايل مادي و معنوي را با بياني شيرين و محكم و با بكارگيري استعاره و تشبيه، ايهام و مجاز و ساير صناعات ادبي بيان مي‌كند.
 زماني كه با شاعري چون حافظ رو به رو هستيم در واقع با جهاني سرشار از ظرافت و معنا رو به روييم. گسترگي معنايي در شعر او به حدي است كه هر كس از ديدگاه خويش مفاهيم ذهني متناسب با تفكر خود را در شعرش پيدا مي ‌كند و نظري خاص درباره او ارائه مي‌دهد.
‌اصطلاحات عرفاني كه در شعر حافظ بكار برده مي‌شود، در اثر آگاهي كامل و شناخت معنايي صحيح است اما به واقع حافظ قبل از اينكه عارف باشد شاعري بزرگ و تواناست و تفكر شاعرانه‌اش بر عرفان او برتري دارد. حافظ ديدگاه عارفانه و اميدوار كننده دارد و عرفان به مفهوم واقعي كلمه در اشعار او نمايان است و در شعرش همواره اميد به آينده‌اي روشن را نويد مي‌دهد به گونه‌اي كه مخاطب با مطالعه اشعارش به نوعي لذت معنوي دست مي‌يابد.
حافظ شاعري است كه در قرن حاكميت زهد و ريا و خفقان، شعري فراگير و رندانه دارد و از همه مسائل جهان هستي با بياني ظريف و رندانه سخن مي‌گويد و همواره از تظاهر و تزوير دوري مي جويد و شعر برايش جنبه‌اي متعالي و آرماني دارد.
اشعار حافـظ شيـرازي‎ بـا الـهـام‎ از تعاليم‎‎ ناب‎ اسلامي‎‎ و مفاهيم گرانقدر قرآني سروده‎‎ شده است‎ و همگـي‎ ايـن‎ اشعـار حـاوي‎ كنايات‎‎‎ و استعارات زيبا و بي‎ نظير است.
اين‎‎‎ شاعر پرآوازه‎ ايران زمين در سال791 يا 792 هجري‎‎ قمـري دارفـانـي‎ را وداع گفت‎. روحش شاد.

                                                                                  باتشکر از دوست محترم پرستو - ک